Denken voor een ander (Tsjechië 2)

Posted on 8 augustus 2013

0


Het is zeker niet zo dat je alleen op vakantie dingen ziet die tot denken aanzetten. Al inspireert een andere omgeving soms wel. Deze zomer ben ik met mijn gezin twee weken op bezoek geweest in Tsjechië. Een land met een bijzondere geschiedenis. Een geschiedenis die soms verrassend actueel kan zijn.  Vandaag de tweede van een serie van drie blogjes naar aanleiding van onze vakantie.

“Prachtige huizen inderdaad,” zei de Tsjechische barman Pavel van een eetcafé niet ver van onze camping. “Maar allemaal van voor de oorlog. Eigenlijk is er na die tijd nauwelijks iets gebouwd dat de moeite waard is om bewaard te worden. Wie zou dat hebben moeten bouwen? Eigen initiatief werd in de communistische tijd niet echt gewaardeerd. En manieren om zelf echt iets te verdienen waren er niet.”

Het was niet druk in het eetcafé. En de barman, die buiten de zomervakantie studeerde in Praag, had wel zin in een praatje. “Toch zijn er nog veel mensen die terugverlangen naar de communistische tijd. Wanneer je keurig deed wat er van je gevraagd werd had je het ook niet slecht. Niemand was echt arm. En hoe kun je naar luxe producten verlangen wanneer geen mens die heeft? Hard werken deed niemand en alles werd voor je bedacht en geregeld. Wel zo gemakkelijk.”

“Zelf nadenken of eigen initiatief werden op zijn zachtst gezegd niet gewaardeerd. Als het meezat dan werden je allerlei rechten ontnomen. Maar ook veel families zijn gedwongen tewerk gesteld in de uraniummijnen. En dat is geen gezond werk kan ik je vertellen. De meeste communisten bedoelden het niet echt slecht. Ze konden het alleen niet hebben als mensen vraagtekens zetten bij het door hen uitgezette beleid. Gek genoeg zijn veel Tsjechen dat laatste vergeten. Misschien hebben ze zelfs een beetje het gevoel dat gedeporteerde mensen het een beetje aan zichzelf te wijten hadden.”

“Het gaat gewoon verkeerd wanneer mensen die het voor het zeggen hebben echt denken dat ze weten wat het beste voor je is. Je wordt er lui en afhankelijk van wanneer er voor je gedacht wordt en ieder eigen initiatief de grond wordt ingeboord. Honderd jaar geleden was dit gebied het meest ontwikkeld van heel Europa. Er werd hier goed verdiend en ook het culturele leven bloeide. Het is niet gemakkelijk mensen die ontwend zijn zelf iets van hun leven te maken zover te krijgen die draad weer op te pakken. Eigen creativiteit en initiatief maken de mens tot de meest succesvolle diersoort. Het is crimineel dat van ze af te pakken. Ondanks goede bedoelingen.”

Terug van vakantie denk ik nog veel terug aan de woorden van barman Pavel. Het gaat inderdaad verkeerd wanneer mensen denken te weten wat goed is voor een ander. Dat maakt mensen inderdaad klein en afhankelijk, ondanks alle goede bedoelingen. Maar de neiging voor een ander te denken is een hardnekkig verschijnsel en heus niet alleen in het voormalige oostblok.  Van de leraar die tegen de ouders van een leerling spreekt in plaats van met hen overlegt op basis van gelijkheid, tot de schooldirecteur die exact voorschrijft wat in de klas dient te gebeuren. Van de hulpverlener die voorbij gaat aan wat mensen wèl zelf kunnen tot de  overheid die van bovenaf ‘regelt’ hoe een achterstandswijk verbeteren moet. Eigenlijk weten we allemaal dat het zo niet werkt. Dat het zo niet kan werken. De kranten staan er vol mee. En toch verlangen mensen soms terug naar de tijd dat we dat nog wel geloofden. Wijze man die Pavel.

Posted in: Uncategorized