Kwaad, schuld en verantwoordelijkheid

Posted on 26 mei 2013

3


Na een periode van bijna martelende onzekerheid werden op zondagmiddag 19 mei de ontzielde lichaampjes van de broertjes Ruben en Julian gevonden. Omgebracht en verstopt door hun vader die daarna een einde aan zijn eigen leven maakte. En op 22 mei gingen extremisten met kapmessen op klaarlichte dag en midden op straat, een Britse soldaat te lijf. Waarna ze bij het gruwelijk toegetakelde lichaam met omstanders hebben staan praten over het hoe en waarom van hun daad. Twee onbegrijpelijk kwaadaardige daden. Daden die, in allerlei varianten, helaas vaker voor komen. 

Het is vrijwel onmogelijk te accepteren dat ook kwaadaardige gekte iets menselijks is. Het past niet in ons hoofd dat mensen niet alleen in staat zijn tot alle goeds, maar zeker ook tot alle kwaad. En dat terreur en kindermoord, zolang er mensen zijn, nooit helemaal te voorkomen zijn. Het liefste verklaren we de daders ziek of puur slecht. Want een ziekte is vaak te genezen of te voorkomen. En wat slecht is kun je uitroeien. Het is dan ook niet verwonderlijk dat na een (zeer) korte periode van rouw in de media, de aandacht verlegd wordt naar de schuldvraag. “Dit had hoe dan ook voorkomen moeten worden.” Naar het schijnt waren er met het gezin van Ruben en Julian meerdere hulpverleners en instanties bezig. En hadden de Britse inlichtingendiensten de daders van de aanslag in Woolwich al jaren in het vizier. “Hoe kan het dan dat er niet op tijd is ingegrepen?”

We kunnen maar moeilijk leven met de wetenschap dat de wereld niet maakbaar zou zijn. En dat de mens niet volledig maakbaar is kunnen we al helemaal niet verteren. We zijn veel beter dan ooit in staat om door verbeterde hygiëne en medicijnen ziekten te lijf te gaan. En in de steentijd was geweld de meest voorkomende doodsoorzaak. Tegenwoordig zijn dat welvaartsziekten. En is de kans dat we door geweld om het leven komen in Nederland nihil. We blijken tot veel in staat. Maar de mens is geen God. Aan maakbaarheid zit een grens. Die grens moeten we opzoeken maar niet overschrijden.

In het nabije verleden hebben de dood van Savannah en het ‘Maasmeisje’ geleid tot bureaucratisering van de jeugdzorg en een explosieve toename van het aantal uithuisplaatsingen. En pogingen terreuraanslagen te voorkomen hebben geleid tot een sterke vermindering van privacy, oorlog en ‘Guantanamo Bay’.

De mens is geschapen met een vrije wil. En daarbij hoort (bij de meesten van ons) een sterk ontwikkeld verantwoordelijkheidsgevoel. Maar wanneer we worden geconfronteerd met het kwaad lijkt het alsof dat verantwoordelijkheidsgevoel omslaat in een sterk gevoel van schuld. En net als angst is schuld vaak een slechte raadgever. Het kwaad bestaat, hoe verantwoordelijk we ons ook voelen. Uiteindelijk hebben we dat te accepteren.

Posted in: Uncategorized