Trauma of een gemis aan perspectief?

Posted on 18 februari 2013

5


Laatst bezocht ik samen met een aantal vrijwilligers van vluchtelingenwerk het AZC in Velp. Ik heb daar slecht van geslapen. Wat me opviel was dat het niemand iets leek te kunnen schelen hoe deze mensen op een zinvolle manier de dag door moeten komen. Een vergelijkbare ervaring had ik toen ik een vluchtelingengezin thuis bezocht. Huisvesting, inrichting, uitkering en toeslagen zijn geregeld. Maar de gordijnen zijn dicht en er is weinig tot geen contact met de omgeving. Eigenlijk is voor alles gezorgd behalve voor sociale contacten en een zinvolle dagbesteding.

Tijdens de rondleiding op het terrein van het AZC viel me op dat er meer personeel rondliep dan vluchtelingen. Toch zouden er ongeveer 600 aanwezig moeten (kunnen) zijn. Hoe dat kwam werd me snel duidelijk gemaakt door de directeur. “Of ze aanwezig zijn kan ik niet zeggen. Daar gaan wij niet over. Op maandag worden ze geteld. Als ze er dan niet zijn wordt dat opgeschreven. Als ze de week erna er weer niet zijn dan noteren we ze als ‘vertrokken met onbekende bestemming’. Op de andere dagen kunnen ze overal zijn. Hier, of bij bekenden, vrienden of familie. Het is sowieso hun eigen verantwoordelijkheid hoe ze de dag doorbrengen. De meesten liggen tot het middaguur op bed.”

Als verklaring voor het passieve gedrag van vluchtelingen wordt vaak verteld dat vluchtelingen uit de meest verschrikkelijke situaties komen en dus met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid een trauma hebben opgelopen dat hen hindert echt deel te nemen aan het leven. Een vrijwilliger van vluchtelingenwerk: “Deze mensen zijn nog niet meteen toe aan werk of het maken van contacten. Ze hebben al een trauma opgelopen en zijn verplaatst van hun vertrouwde omgeving naar een totaal nieuwe plek. Met andere normen, waarden, taal en regels. Ze hebben de tijd nodig te wennen”. Maar klopt die analyse? En zelfs als die analyse klopt, is ‘met rust laten’ en ‘ontzorgen’ dan de oplossing?

Er zijn volgens een onderzoek van VON (Vluchtelingen Organisaties Nederland) twee soorten vluchtelingen die in aanraking komen met GGZ-instellingen: zij die zwaar getraumatiseerd zijn en zij die een gebrek hebben aan toekomstperspectief en hun vertrouwen in eigen kracht zijn verloren. De eerste groep is relatief klein en heeft in principe een behandelbare psychische aandoening. Maar wanneer deze groep niet, of niet op tijd behandeld wordt, worden de problemen snel groter.  Met rust laten maakt de problemen voor deze groep juist groter. Volgens VON is het simpel. Mensen met een trauma moeten vlug worden herkend en snel worden behandeld.

Verreweg de grootste groep vluchtelingen behoort tot de tweede groep. Hun psychische gezondheidsproblemen worden niet veroorzaakt door een trauma maar door een gebrek aan toekomstperspectief. Deze mensen vinden geen aansluiting bij de arbeidsmarkt, hebben geldproblemen, zijn sociaal gezien geïsoleerd. Ze ervaren soms verlies aan eigenwaarde omdat ze als hoog opgeleide (politiek) vluchteling in Nederland ver onder hun niveau moeten leven en werken. De problemen die deze mensen hebben uiten zich inderdaad vaak in passief en afhankelijk gedrag. En ze zijn vaak langdurig afhankelijk van zorgvoorzieningen.

Het klopt dat veel vluchtelingen kampen met psychische problemen. Maar de conclusie dat die problemen veroorzaakt worden door een (gewelds) trauma klopt meestal niet. Mensen komen echt in de problemen wanneer ze geen toekomstperspectief meer hebben. De oplossing die ik gezien heb in het AZC in Velp en bij enkele gezinnen in Oss (met rust laten en ontzorgen) werkt misschien wel averechts. In plaats van de dagelijkse zorg uit handen te nemen zou er meer aandacht moeten worden besteed aan het versterken de mogelijkheden van de vluchteling zelf. En vooral ook aan het uitbreiden van het sociale netwerk en een zinvolle dagbesteding. Misschien maken we soms met al onze goede bedoelingen mensen wel zwak en afhankelijk. Een trauma is erg. Maar gebrek aan perspectief is net zo erg. Laten we daar aan werken.

Posted in: Uncategorized