Focus op waar het echt om gaat. Begin bij het kind

Posted on 4 april 2012

0


Deze bijdrage is eerder geplaatst als opiniestuk in het Brabants Dagblad van 4 april

Gemeenten worden in razend tempo meer verantwoordelijk voor de zorg voor onze jeugd. Een grote verantwoordelijkheid, binnen een enorm krachtenveld. Heel veel partijen met grote belangen: de instellingen, de politiek, de samenleving en natuurlijk de gezinnen. Bovendien zijn er grote financiële consequenties. Er is maar een manier om dit lastige onderwerp aan te pakken: focus op waar het echt om gaat. Begin bij het kind.

Gemeenten zijn binnenkort verantwoordelijk voor de invoering van de Wet Werken naar Vermogen, de jeugdzorg, de AWBZ en deels voor de Wet op het Passend Onderwijs. Iedereen snapt dat deze dossiers met elkaar te maken hebben. Het gaat steeds om jongeren die extra zorg nodig hebben om mee te doen in de samenleving. Ik zie als bestuurder een enorm complex aan financieringsstromen, instellingen, incidentenpolitiek en publieke opinie. De mensen in en rond de zorg voor de jeugd moeten elkaar niet in de weg zitten. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat ze elkaar versterken?

Een samenhangende, eenvoudige aanpak realiseren, dat zal niet eenvoudig zijn. Dertig jaar geleden was de zorg voor de jeugd duidelijker. De overheid zei hoe het moest. Die tijden zijn gelukkig veranderd. Nu moeten samenwerkende gemeentes met professionals uit zorg en onderwijs een gezamenlijk plan maken. Dat is waarschijnlijk beter, maar zeker ook moeilijker. En welke nieuwe rol kan de gemeente daarin vervullen? 

De overheid zet op grote lijnen nog wel koersen uit, maar is steeds minder met de inhoud van het werk bezig. De overheid kan zeggen wat de samenleving nodig heeft. De overheid kan ook aangeven wat dat mag kosten en waar dat geld vandaan komt. Maar hoe dat dan vervolgens gebeurt, dat is de verantwoordelijkheid geworden van bestuurders en professionals in de zorg. Zij weten wat er moet gebeuren en hoe ze dat het best kunnen regelen.

Wat vinden wij van de gemeente belangrijk? Wij hopen dat de mensen en instellingen in en rond de jeugd werken vanuit één principe: ‘één kind, één gezin, één plan’. Zorg, onderwijs en alle andere die met kinderen werken, zouden zich moeten richten op de directe omgeving van het kind. Dat is allereerst het gezin, en dan de professionals die direct contact hebben met het kind: de juf, de begeleider en dergelijke. Zij zien eventuele problemen het vroegst aankomen (vroegsignalering) en weten hoe je erger voorkomt (preventie, ouder betrokkenheid).

Dit alles is een zware opgave, maar gaat lukken, maar alleen met een duidelijke bestuurlijke focus. Niet het krachtenveld, niet de bestaande situatie en de instellingen, maar het kind en zijn directe omgeving staat centraal.

Het organiseren en begeleiden van dergelijke processen is dus geen eenvoudige klus. Maar wel noodzakelijk. Meer dan ooit tevoren liggen er nu kansen en mogelijkheden om in samenhang vraagstukken aan te pakken. Zo’n kans lag er nog niet eerder. Het is onze taak die kans met beide handen aan te pakken. Als we blijven uitgaan van onze huidige werkwijzen en instellingen, dan is het vinden van samenhang en samenwerking buitengewoon lastig. Denkend vanuit de basis, het kind en het gezin, dan kan het misschien wel. Opvoeden vindt plaats binnen het gezin, de buurt, de school. Ouders zijn verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kind. Ook wanneer het kind extra zorg nodig heeft. Het kind en de ouders zijn eigenaar van het “probleem” en dus ook van de oplossing.

Het kind centraal stellen, dat vergt ook lef en vertrouwen: durven we het gezin die verantwoordelijkheid te geven. Weten de professionals op scholen en in de zorg wanneer ze moeten ingrijpen en wat ze dan moeten doen? Durven we echt te vertrouwen in de kracht van burgers en sociale verbanden in de wetenschap dat het niet echt altijd goed zal gaan? Durven we hardop uit te spreken dat we vertrouwen hebben in de kracht en de passie van professionals – ook wanneer ze wat minder verantwoording afleggen? En durven we echt te redeneren vanuit de vraag waar het echt om gaat en niet vanuit het belang van instellingen? We kunnen vooraf zeggen dat het af en toe mis gaat. Maar de problemen daarvan zullen minder zijn dan de regulering, bureaucratie en de kosten van nu. 

Het is logisch en noodzakelijk de veranderingen in de jeugdzorg in samenhang en gezamenlijk aan te pakken. Dat is geen eenvoudige opgave. De opgave is geen taak van de overheid alleen. Goed beleid maken we samen met de professionals uit het veld én de gezinnen. Het heeft alleen kans van slagen wanneer we spreken vanuit één gedeelde bestuurlijke focus. Niet de huidige situatie, niet het belang van instellingen, maar het kind en zijn directe omgeving moeten uitgangspunt zijn.

Door Gert van den Ham, oud wethouder in Veenendaal en Rene Peters, wethouder in Oss.

Posted in: Uncategorized