Automatische piloot

Posted on 5 juni 2013

1


De Helmondse wethouder Peter Tielemans heeft zondagavond zijn functie neergelegd nadat ophef was ontstaan over zijn declaratiegedrag. Tielemans liet zich in 2011 en 2012 tientallen keren met de taxi van het café naar huis brengen, op kosten van de gemeente. Tijdens het VNG-congres is hier veel over gesproken. “Wat bezielt iemand om zichzelf en het ‘ambt van wethouder’ op zo’n lullige manier in diskrediet te brengen?” Een begrijpelijke reactie. Maar nog belangrijker is de vraag waarom er niet meteen is ingegrepen bij het eerste bonnetje. “Het zal dan wel mogen naar de letter van de wet. Maar zo doen we dat hier niet. Punt!”

Feedback geven en vragen en elkaar aanspreken op gewenst en ongewenst gedrag,  zo moeilijk kan dat toch niet zijn? Maar keer op keer blijkt dat toch moeilijker dan gedacht. Ik ga er vanuit dat mensen elkaar wel willen corrigeren. Maar dat het ondanks goede intenties op de een of andere manier niet lukt.  Arend Ardon verklaart dit door te wijzen op de werking van zogenaamde defensieve reflexen. Dit zijn automatische piloten die voordat we het door hebben het stuur hebben overgenomen bij spannende situaties. Deze reflexen beschermen ons tegen dreiging en gezichtsverlies. Wanneer we vliegen op de automatische piloot zijn we dus geneigd onprettige situaties zoveel mogelijk te vermijden.

Vliegen op de automatische piloot is comfortabeler dan zelf sturen. En om te voorkomen dat we een directe confrontatie aan moeten gaan ontwerpen mensen regels en protocollen.  Als we elkaar dan aanspreken doen we dat indirect door te wijzen op een regel op papier. En waarschijnlijk niet op morele aspecten van de zaak. Naar de letter van de wet heeft Tielemans zich schijnbaar niet misdragen. Regels op papier zijn dus niet voldoende. Sterker, ze kunnen gebruikt worden als excuus om niet te hoeven ingrijpen. “Het is niet verboden, dus eigenlijk mag ik hier niet over zeuren.” Hoe dit hardnekkige probleem opgelost moet worden weet ik niet. De menselijke natuur verander je niet een twee drie. Waarschijnlijk helpt het door regelmatig te spreken over morele kanten van gedrag. En zeker helpt het te beseffen dat je uiteindelijk toch echt zelf aan de stuurknuppel zit. Ik ben in ieder geval blij dat dat besef bij genoeg mensen in mijn omgeving doorgedrongen is.

Posted in: Uncategorized