Pesten

“Tim Ribberink pleegt zelfmoord na pesten.” “Meisje (15) springt voor de trein onder de ogen van klasgenoten.” “Leraar begon te lachen toen ik in de klas in mijn buik getrapt werd.” Zomaar wat actuele berichten over mensen van wie het leven tot een hel is gemaakt. We willen wel dat pesten stopt. Maar wat kunnen we doen?

Extreem pestgedrag ontstaat niet van de ene op de andere dag. Meestal begint het klein om geleidelijk groot te groeien. Slachtoffers schijnen vaak willekeurig te worden gekozen. Omstandigheden waaronder pesten voorkomt zijn minder willekeurig. Wanneer er binnen een klas (team of afdeling) geen aandacht is voor normale omgangsvormen en wanneer grensoverschrijdend gedrag zelfs ‘grappig’ wordt gevonden, dan durft op een gegeven moment niemand  in te grijpen wanneer het echt uit de hand loopt. Dat laatste blijkt bij slachtoffers belangrijk. Ze zijn vaak meer geschokt door het feit dat niemand wat deed dan door het ongewenste gedrag zelf.

Effectief beleid pakt ongewenste omgangsvormen bij de bron aan. De leraar (trainer of baas op het werk) heeft een belangrijke taak. Hij moet ongewenst gedrag signaleren en de kop indrukken wanneer het nog klein is. En: goed voorbeeld doet goed volgen. De directie en het management vertonen natuurlijk zelf positief gedrag en moeten aandacht hebben voor pesten of agressie en direct optreden als mensen over de grens gaan.

Als het waar is dat het accepteren van ongewenste omgangsvormen de kans op pestgedrag enorm doet toenemen dan hebben we allemaal een verantwoordelijkheid. Mensen hebben vaak niet door dat ze over de grens gaan. “Het was toch maar een grapje?” Volgens mij is het goed om binnen iedere groep, team of afdeling het thema ‘omgangsvormen’ met enige regelmaat op de agenda te zetten. Gedragsveranderingen kun je niet opleggen. Het heeft geen zin om per decreet te verkondigen dat men niet meer mag pesten. Mensen moeten er zelf over nadenken en mensen moeten leren elkaar weer aan te spreken.

Als ik de berichten over pesten en het gedrag op en rond de sportvelden zie, dan denk ik dat de tijd rijp is voor het voeren van dergelijke gesprekken op alle niveau’s en door de hele samenleving. Balkenende is er om uitgelachen. Maar zijn pleidooi voor een ‘normen- en waardendebat’ snijdt wat mij betreft in het licht van de actualiteit met terugwerkende kracht hout.