Je kunt niet niet beïnvloeden

Posted on 25 september 2012

4


De onruststokers die zijn opgepakt voor de rellen in het Groningse Haren zijn vooral ‘brave’ scholieren en werkende jongeren. De meeste arrestanten hebben nog geen strafblad en elf van hen wonen nog bij hun ouders. Veel van hen geven aan zich te hebben laten meeslepen. Ik vrees dat ze nog gelijk hebben ook. Maar wat nu?

In 1971 vond op de Amerikaanse Stanford universiteit onder leiding van professor Zimbardo het later berucht geworden “gevangenis-experiment” plaats. Studenten kregen de rol van gevangene of bewaker toebedeeld en bleken elkaar binnen enkele dagen stelselmatig te sarren, te kwellen en in ongemakkelijke posities vast te binden. Onder de juiste omstandigheden en groepsprocessen is iedere mens in staat tot wreedheden die hijzelf niet voor mogelijk zou houden. Dat toont het experiment wel aan. En dat leert ook de geschiedenis van de twintigste eeuw. Zimbardo heeft zich sindsdien het hoofd gebroken over de vraag hoe dat toch kan. Het experiment werd overigens pas gestaakt, nadat Zimbardo door een studente zeer duidelijk gewezen werd op de ellende waarvoor hij verantwoordelijk was. Misschien ligt in het stoppen van het experiment de kiem van een antwoord op Zimbardo’s vraag.

Dat groepsprocessen uit de hand kunnen lopen weet iedere conciërge op ieder schoolplein. Een prachtig voorbeeld was Johan, een wat oudere conciërge van een VMBO-school in het oosten van het land waaraan ik een half jaar leiding mocht geven. “Als er ruzie dreigt op het schoolplein staan er altijd jongens omheen die herrie maken. Ik pak nooit de ruziemakers aan. Wel direct degene die lawaai maakt, de onruststokers. Doe ik dat niet, of niet meteen, dan ontstaat er een opstootje en loopt alles uit de hand.”

Johan was een wijze en praktische man. “Als iemand iets op de grond gooit dan zorg ik er meteen voor dat het weer opgeraapt wordt. Ook als ik ’s avonds gekaart heb en geen zin heb in werken. Ik zie namelijk alles. De kinderen weten dat. En als ik slecht gedrag wel zie, maar niks doe, wat leer ik ze dan? Geloof me nu René, die jong zijn niet slecht. Maar wat je doet of niet doet heeft invloed. Volgens mij kun je niet niet beïnvloeden.”

Johan heeft gelijk. De politie in Haren en professor Zimbardo zouden veel van hem kunnen leren.

Posted in: Uncategorized