Meer dan een optelsom van individuen

Posted on 2 september 2011

1


Een samenleving is meer dan een optelsom van losse individuen. Mensen maken deel uit van gemeenschappen als de buurt, de familie, het werk, hun school, de kerk en hun vereniging. Naast eten, drinken en een dak boven je hoofd is de wetenschap er toe te doen, ergens bij te horen voor ieder mens van levensbelang. Met die wetenschap zouden we meer moeten doen.

Een mens is een sociaal dier. Recent onderzoek wijst uit dat mensen die geïsoleerd leven minder gelukkig zijn, vaker dan gemiddeld kampen met gezondheidsproblemen en een lagere leeftijdsverwachting hebben dan mensen met een rijk sociaal leven. Anders geformuleerd, een mens is pas een mens door andere mensen.

Nog niet zo lang geleden stond je sociale netwerk bij je geboorte grotendeels vast. Familiebanden waren stevig en hetzelfde kan gezegd worden van de band met kerk, buurt en dorp. Stevige banden die in de praktijk soms knellend konden werken. De groep was belangrijk, het individu een stuk minder.

Sinds de jaren zestig is er wat dat betreft veel veranderd. Individuele ontplooiing werd steeds belangrijker, mensen bleven niet meer als vanzelfsprekend wonen in wijk of dorp, de ontkerkelijking is bijna volledig en familiebanden werden losser.

Ook de overheid heeft een grote rol gespeeld in de noodzakelijke emancipatie van het individu. Beleid is daar sinds de jaren 60 ook op gericht. De overheid heeft allerlei (zorg)taken die in het verleden door de gemeenschap zijn opgepakt, overgenomen. Rechtstreeks of via subsidies en regelingen. En dat is goed.

Het is meer dan prettig dat we onafhankelijk van vrienden en familie hulp krijgen wanneer we iets mankeren. En het is meer dan prettig dat we voor ons overleven niet meer afhankelijk zijn van caritas of burenhulp, maar recht hebben op bijvoorbeeld zorg of een uitkering. We zijn er met zijn allen een stuk onafhankelijker en vrijer van geworden.

 Toch heeft deze positieve ontwikkeling een keerzijde. Met het opheffen van de onderlinge afhankelijkheid zijn sociale verbanden misschien wel iets te radicaal verbroken. Misschien hebben we wel goed gezorgd voor het eten en drinken en het dak boven ons hoofd maar hebben we te weinig aandacht gehad voor het feit dat mensen het gevoel moeten hebben ergens bij te horen.

 Het gaat in Nederland nog steeds goed. We zijn rijker en worden gezond ouder dan ooit tevoren. Dat zoveel mensen desondanks aangeven ontevreden te zijn heeft misschien te maken met een gebrek aan sociale samenhang. Daar zouden we, ook als overheid, meer aandacht aan moeten besteden.

De overheid kan niet overal verantwoordelijk voor zijn. Als alleen de overheid verantwoordelijk is, is niemand het. De overheid mag mensen ook niet in de kou laten staan onder het mom van “eigen verantwoordelijkheid of zoek het zelf maar uit”. We zouden moeten onderzoeken hoe we sociale verbanden kunnen versterken en burgers weer verantwoordelijk kunnen maken voor dat deel van de gemeenschap waar ze rechtstreeks invloed op kunnen uitoefenen. De buurt, de vereniging. Letterlijk hun naasten.

Posted in: Uncategorized